Հայաստանում տեղի ունեցած ԵՏՄ Վեհաժողովին Իրանի նախագահի մասնակցությունն աչքի ընկավ ոչ միայն հայ-իրանական բարձր մակարդակի երկկողմ հանդիպումով, ոչ միայն Վեհաժողովին Իրանի նախագահի աննախադեպ եւ խոսուն մասնակցությամբ, այլ դրանում ունեցած ելույթի շրջանակում ԱՄՆ քաղաքականության կոշտ քննադատության որոշակի չափաբաժնով:

Այդ դրվագն, ի դեպ, հիշեցրեց 2009 թվականին Վրաստանի նախագահ Սահակաշվիլու այցը Հայաստան, երբ այցի արդյունքով Սերժ Սարգսյանի հետ համատեղ ասուլիսի ընթացքում Վրաստանի նախագահը Երեւանը փաստորեն օգտագործեց Ռուսաստանի հասցեին կոշտ քննադատության համար՝ 2008-ի ռուս-վրացական պատերազմից հետո: Իսկ դրվագը բավականին նուրբ էր, հաշվի առնելով հայ-ռուսական հարաբերության հանգամանքը:

Համանման նուրբ իրավիճակ ստեղծեց փաստորեն Իրանի նախագահի ելույթը, որը Երեւանը օգտագործեց ԱՄՆ քաղաքականության կոշտ քննադատության համար: Իհարկե, հայ-ամերիկյան հարաբերության հանգամանքը նույնական չէ հայ-ռուսականին, սակայն դրանից ամենեւին չի նվազում Երեւան-Վաշինգտոն հարաբերության կարեւորությունն ու տնտեսական եւ ռազմա-քաղաքական նշանակալիությունը:

Անկասկած է, որ ցանկության դեպքում Իրանի նախագահը կարող էր իր ելույթում շրջանցել այդ թեման կամ դրան հատկացնել շատ քիչ մաս: Արդյո՞ք Իրանի նախագահին Հայաստան հրավիրած Նիկոլ Փաշինյանի համար անակնկալ էր այդ իրողությունը: Ընդհանուր առմամբ թերեւս չի կարող անսպասելի լինել Իրանի նախագահի ելույթում հակաամերիկյան կոշտ հռետորաբանությունը, նկատի ունենալով երկու երկրների հարաբերության ներկայիս փուլը: Միաժամանակ, պետք չէ բացառել, որ այդ հռետորաբանությամբ Հասան Ռոհանին մեծ հաշվով փորձության էր ենթարկում Հայաստանի նոր իշխանության քաղաքական կենսունակությունը կամ կարողունակությունը:

Մյուս կողմից, իրավիճակը բավականին խրթին է այն առումով, որ Երեւանը Վաշինգտոնի հետ երկխոսության օրակարգում է ներառում նաեւ հարցը, որ Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ-ն կոշտ քաղաքականությունը ըմբռնումով վերաբերի հայ-իրանական հարաբերությանը: Եվ կարծես թե այդ իմաստով Երեւանը կարողանում է ապահովել այդ ըմբռնումը, ինչն իհարկե պայմանավորված է նաեւ ԱՄՆ ռեգիոնալ ռազմա-քաղաքական ավելի լայն ու բազմաշերտ հայացքով, որում Հայաստանն ունի առանձնահատուկ դիտարկում:

Բայց, բոլոր դեպքերում, Վաշինգտոնի հետ այդ երկխոսության պայմաններում կարծես թե անհարմար իրավիճակ է ստացվում, երբ Երեւանից հնչում է Վաշինգտոնի հասցեին Իրանի նախագահի կոշտ քննադատությունը:

Հատկանշական է, որ դա տեղի է ունենում Նիկոլ Փաշինյանի ԱՄՆ կատարած աշխատանքային այցից առաջ: Այդ այցի ընթացքում պաշտոնական օրակարգում չկար հանդիպում ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ, սակայն մեծ հավանականությամբ եղել են ոչ պաշտոնական, այսպես ասած ոչ ֆորմալ շփումներ եւ հնարավոր է, որ Հայաստանի վարչապետը դրանց ընթացքում փորձել է ապահովել Երեւանում Իրանի նախագահի հնարավոր հռետորաբանության նկատմամբ որոշակի իմունիտետ՝ ԱՄՆ ընկալումների իմաստով:

ԵՏՄ Վեհաժողովից առաջ առանձնազրույց ունենալով Իրանի նախագահի հետ, Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ հայ-իրանական հարաբերությունը պետք է հնարավորինս զերծ մնա աշխարհաքաղաքական ազդեցությունից: Երեւանի համար հույժ կարեւոր է սերտ գործակցությունը թե Իրանի, թե ԱՄՆ հետ: Միաժամանակ, չնայած առերեւույթ իրողություններին, հայ-իրանական գործակցության համատեքստում մեղմ ասած ոչ պակաս խնդիր չէ նաեւ Ռուսաստանի վերաբերմունքը, նկատի ունենալով թե այն, որ Իրանն ու Ռուսաստանն այդուհանդերձ ռեգիոնալ քաղաքականության մրցակիցներ են, թե այն, որ Իրանի հետ սերտ գործակցությունը Հայաստանի համար հնարավորություն է նվազեցնել տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից, հատկապես էներգետիկ ոլորտում:

Անկասկած է, որ այստեղ Երեւանն իսկապես բարդ աշխարհաքաղաքական «սալի» վրա է, եւ չկա այլ ելք, քան իսկապես գտնել Վաշինգտոն, Թեհրան, Մոսկվա բազմաշերտ շահերի առավելագույն բալանսավորման հնարավորությունը: Ի վերջո, այդ վիճակում միայն Հայաստանը չէ, եւ ավելին՝ գուցե նույնիսկ Հայաստանն այդ իմաստով ամենեւին ամենավատ կամ բարդ վիճակում չէ՝ խորքային իմաստով:

Առանցքայինն այդ բարդ շահերի բալանսավորման առումով Հայաստանի իշխանության համար, իհարկե, լեգիտիմության ներքին բալանսը չկորցնելն է:

lragir.am