Կապանում Մեծ հայրենականի երեք վետերան է ապրում, որոնցից միայն Աշոտ Դավթյանի (ծնվել է 1923 թ.) առողջական վիճակն է ներում ոտքի վրա լինել։ Հիշողությունն էլ խամրած չէ, տեղը-տեղին հիշում է պատերազմի օրերի իրադարձությունները։

Ծննդավայրը Գորիսի Տանձատափ գյուղն է, հիշում է դժվարին մանկությունն ու պատանեկությունը. «Գյուղում դժվար էր ապրելը, ամեն ինչի պակասությունը զգացվում էր։ Մինչեւ չորրոդ դասարանը սովորել եմ Տանձատափի դպրոցում, ութնամյակն ավարտել եմ Տաթեւի դպրոցում։ Երեւանից բանվորական աշխատուժ են պահանջել, գյուղից հինգ-վեց հոգի գնացել ենք, ինձ չընդունեցին` պատճառաբանելով, որ փոքր եմ։ Տուն վերադառնալուց հետո աշխատել եմ կոլտնտեսությունում մինչեւ գործող բանակ զորակոչվելը»։

Դա 1942 թ. հունիսին էր։ Իր բաժին պատերազմը սկսել է Հյուսիսային Կովկասի Մոզդոկ քաղաքի համար մղվող մարտերից, որպես 390-րդ հայկական հրաձգային գնդում ականանետի նշանառու, որ մտնում էր 89-րդ Թամանյան  լեգենդար դիվիզիայի կազմում։

Իսկ ինչպե՞ս դարձավ ականանետորդ։ «Մեզ շարք կանգնեցրին, իրադրությունը ներկայացնելուց հետո վերջում մի հայտարարություն արեցին. ով կոմերիտական է, թող տասը քայլ առաջանա։ Կոմերիտական էի, ուստի ենթարկվեցի հրահանգին։ Կոմերիտականներիս ուղարկեցին հրետանու դասընթացներին, ինչն իմ սրտով էր»։

Սեւաստոպոլի համար մղված մարտերում վիրավորվել է, երկու ամիս 17 օր Սոչիում գտնվող հոսպիտալում ապաքինվելուց հետո շարք վերադարձել, կրկին մասնակցել Սեւաստոպոլի ազատագրմանը։ Այնուհետեւ Լեհաստանի վրայով նրա մարտական ուղին ձգվել է մինչեւ Բեռլին։

Ծանր, դժվարին օրեր է տեսել, մանավանդ հարազատ մարդկանց կորուստը, բայց իր վկայությամբ ամենածանրն Օդերի Ֆրանկֆուրտի համար մարտերն էին։ Գետի սառույցը ջարդվեց, ինչն անհնարին դարձրեց գետանցումը։ Ցավով է հիշում, որ գետն այնքան էր վարարել, որ քշել-տարել է ափին հողին հանձնված հայ զինվորի աճյունը։

Հաղթանակի օրը դիմավորել է Բեռլինում։ Երկար սպասված իրադարձությունը նշել են տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչների հետ, նաեւ գերմանացիներ կային, բոլորը միաբերան ասում էին. «Հիտլեր կապուտ, Ստալին գուտ` Հիտլերը սատկեց, Ստալինը լավն է»։

Հիշում է Թամանյան դիվիզիայի հրամանատար, գեներալ Նվեր Սաֆարյանին, 390-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար Երվանդ Կարապետյանին (Խնձորեսկ գյուղից), բարձր է գնահատում վերջինիս մարտական ունակությունները։

Երկրորդ աշխարհամարտի մասնակիցը խմբագրություն էր եկել Դավիթ թոռան հետ, կրծքին պատերազմում ստացած պարգեւներն են։ Արժանացել է «Կարմիր աստղի», «Փառքի երկրորդ աստիճանի» շքանշանի, «Արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Բեռլինի ազատագրման համար», «Մեծ հաղթանակում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» եւ այլ մեդալների։

Զորացրվել է 1946-ի մարտին, աշխատանքի փնտրտուքը նրան հարեւան հանրապետություն է տարել, Բաքվում փականագործ է եղել։ Ղարաբաղյան շարժման նախօրեին, զգալով, որ վիճակը վատանում է, բնակարանը փոխանակել է, տեղափոխվել Կապան։

Աշոտ պապը երկու որդի, չորս թոռ եւ չորս ծոռ ունի։ Դավիթ թոռն ասում է, որ պապի անցած մարտական ուղին, կենսափորձը, խորհուրդները, անկասկած իրեն կօգնեն կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու ճանապարհին։ Իսկ Աշոտ Դավթյանի ասելիքը հակիրճ է. հաղթանակի օրվա կապակցությամբ նա բոլորին խաղաղություն ցանկացավ, իր խոսքը բարեմաղթանքով ավարտելով` թող այլեւս պատերազմ չլինի…

Վահրամ Օրբելյան