Ազգային և պետական մտածողության մեծագույն նվիրյալ էր Հայաստանի ներքին գործերի առաջին նախարար Արամ Մանուկյանը: Մարդ, ով ուներ ռազմաքաղաքական ու պետական գործչի, տաղանդավոր կազմակերպչի ու ղեկավարի բացառիկ ունակություններ:

Արամ Մանուկյանը Հայաստանի առաջին հանրապետության ներքին գործերի առաջին նախարարի պաշտոնը ստանձնեց 1918 թվականի հուլիսի 26-ին և պաշտոնավարեց մինչև մահը՝ 1919 թվականի հունվարի 29-ը: Երկրի համար աննկարագրելի ծանր ժամանակներում հենց Արամ Մանուկյանն էր այն պետական գործիչը, ով կարող էր այդ խառնակ օրերին կարգ ու կանոն, ներքին անդորրություն ու անվտանգություն ապահովել, - այդպիսին է նրա մասին հավաքական կարծիքը:

Ներքին գործերի նախարարի պաշտոնում Արամ Մանուկյանն անասելի դժվար առաքելություն ուներ: Մեծ չափերի էին հասել հանցագործությունները, այդ թվում՝ հրազենի գործադրմամբ սպանություններն ու ծանր հանցագործությունները: Այդ խնդիրների լուծման կարևոր միջոցներից մեկը բնակչության մոտ գտնվող զենք-զինամթերքի առգրավումն էր: Արամ Մանուկյանը նախաձեռնեց բնակչության մոտ պահվող զենք-զինամթերքի պետականացման մասին օրենքի ընդունումը: Նա մասնավոր զենք-զինամթերքը պետականացնելը հիմնավորում էր հետևյալ կերպ. եթե ժամանակին ժողովրդին զինելն անհրաժեշտ էր նրա ինքնապաշտպանությունը կազմակերպելու նպատակով, ապա պետության գոյության պարագայում քաղաքացու անձեռնմխելիությունը, ունեցվածքի և իրավունքների պաշտպանությունը պետության պարտականությունն է:

Արամ Մանուկյանը ժողովրդի հետ ամենօրյա անմիջական շփումների մեջ էր, գերազանց գիտեր նրանց հուզող խնդիրները՝ դրանց լուծումը դարձնելով իր կարևորագույն գործերից մեկը: «Կան դէպքեր, երբ օրէնքն ու իրաւունքը գործադրելով` մենք յանցաւորներ կը դառնանք, մանաւանդ այնպիսի ծանր ու անբնական ժամանակներում, երբ դէպքերը տեղի են ունենում գահավէժ արագութեամբ եւ ստեղծում դրութիւններ, որոնք օրէնքը չէր կարող նախատեսել»,-նաև այսպիսին էր ծանր կացության մեջ գտնվող ժողովրդի վիճակը կիսող Արամ Մանուկյանի վերաբերմունքը: Ամեն կերպ ձգտում էր նախարարության աշխատակիցների մեջ սերմանել ծառայության նկատմամբ սրտացավություն, բարեխղճություն, պետականամետ մոտեցում։

Արամ Մանուկյանը հետևողական աշխատանք էր տանում իր ղեկավարած համակարգն ու իշխանության մարմինները պատահական կադրերից մաքրելու, օրինազանցությունները վերացնելու, երկրում կարգ ու կանոն հաստատելու ուղղությամբ:

Առաջնորդվելով ագգային-պետական մտածողությամբ, բանիմացությամբ, անձնական անշահախնդրությամբ, ունենալով բացառիկ կազմակերպչական տաղանդ՝ կարողացավ ապահովել իրավակարգի հաստատման, ՆԳ նախարարության կայացման ու ամրապնդման դժվարին գործը՝ մեծապես նպաստելով հայոց նորաստեղծ պետականության ամրապնդմանը:

Հայաստանի առաջին հանրապետության ստեղծման գործում հայ ժողովուրդը մեծապես պարտական է Արամ Մանուկյանին:

ՀՀ ներքին գործերի նախարարություն