Սյունիքի մարզում սեպտեմբերի 1-ից 1029 աշակերտ կտեղափոխվի այլ դպրոցներ։ Միևնույն ժամանակ անորոշ է մնում 421 ուսուցչի և 670 օժանդակ աշխատակցի հետագա զբաղվածության հարցը։

Խոսքը վերաբերում է ՀՀ կառավարության 2023 թ․ սեպտեմբերի 11-ի №1790-Ա/2 որոշմանը, որով հաստատվել է «ՀՀ կրթական որակյալ ծառայությունների հասանելիության ապահովման ծրագիրը»։ Փաստաթղթով նախատեսվում է Սյունիքի մարզում օպտիմալացնել 48 դպրոց․ որոնց թվում՝  սահմանամերձ և բարձր լեռնային բնակավայրերի դպրոցներ։

Օպտիմալացվող դպրոցների պատկերն ըստ խոշորացված համայնքների հետևյալն է՝ Կապան՝ 12, Սիսիան՝ 19, Տաթև՝ 2, Գորիս՝ 3, Տեղ՝ 3, Քաջարան՝ 4, Մեղրի՝ 5:

Ծրագրի առաջին փուլը նախատեսվում է սկսել 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։

Սակայն Սյունիքի պարագայում հարցը դուրս է գալիս զուտ կրթական հարթությունից։ Այստեղ բախվում է երկու իրողություն՝ կրթության արդյունավետության բարձրացման նպատակն ու սահմանամերձ համայնքների կենսունակության պահպանումը։

Խնդիրն ավելի մտահոգիչ է Կապան համայնքի Դավիթբեկ գյուղում, որտեղ դպրոցում սովորում է 47 աշակերտ, իսկ  մանկավարժական կազմի 90 տոկոսը տեղացի է: Նախատեսվում է դպրոցի միավորումն Արծվանիկի դպրոցի հետ, ինչը Դավիթբեկում մտահոգություններ է առաջացրել։

Դավիթբեկից մինչև Արծվանիկ ճանապարհի հեռավորությունը կազմում է մոտ 10-11 կմ։ Սովորական պայմաններում ավտոմեքենայով ճանապարհի տևողությունը 13-14 րոպե է։ Սակայն լեռնային պայմաններում այդ ցուցանիշները հարաբերական են․ ձմռանը, մառախուղի, մերկասառույցի կամ առատ ձյան պայմաններում ճանապարհի տևողությունը կարող է էականորեն երկարել և հավելյալ դժվարություններ հարուցել։

Դավիթբեկ գյուղի բնակիչ Վահագն Մովսիսյանը, ով ունի մեկ դպրոցահասակ և մեկ մանկապարտեզահասակ երեխա, դեմ է դպրոցի հնարավոր վերամիավորմանը:

«Մեր դպրոցի շենքային պայմանները լավ են, կրթական գործընթացը կազմակերպված է։ Չնայած մեր դպրոցը ևս ներառված է ծրագրում, սակայն, ամբողջ գյուղը դեմ է դրա փակմանը»,– ասում է նա։

Նրա խոսքով՝ դպրոցի փակումը կարող է հանգեցնել բնակավայրի դատարկմանը․ «Եթե դպրոցը չլինի, գյուղն էլ չի լինի։ Մարդիկ ստիպված կտեղափոխվեն։ Շատերը երեխաներին Արծվանիկ չեն ուղարկի»։

Վահագն Մովսիսյանը նշում է նաև, որ արդեն կազմակերպվել է ստորագրահավաք, և դիմումներ են ուղարկվել երկրի համապատասխան մարմիններին։

«Բոլոր աշակերտները մեր գյուղից են։ Դպրոցը գործում է 1909 թվականից։ Պատմություն ունեցող կրթօջախ է, ունեցել ենք ոսկե մեդալակիրներ, այժմ էլ ունենք աշակերտ, ով պատրաստվում է մասնակցել հանրապետական օլիմպիադայի։ Աշակերտների քանակը քիչ է, բայց որակ ապահովվում է»,– ընդգծում է նա։

Ծնողի համոզմամբ՝ եթե դպրոցը միավորվի Արծվանիկի դպրոցին, դա կարող է խթանել արտագաղթը դեպի Կապան կամ այլ բնակավայրեր․ «Մարդիկ կգնան այնտեղ, որտեղ և՛ աշխատանք կա, և՛ դպրոց։ Այդ դեպքում գյուղում մնալու ցանկությունը կնվազի»։

Ազգային կրթության խորհրդի անդամ Արմեն Ներսիսյանի գնահատմամբ՝ նման գործընթացները կարող են հանգեցնել գյուղերի աստիճանական դատարկման՝ առաջացնելով սոցիալական, ժողովրդագրական և անվտանգային հետևանքներ։ 

Ըստ Ազգային կրթության խորհրդի տվյալների՝ Կապանում օպտիմալացման ենթակա դպրոցներում սովորում է 214 աշակերտ, Գորիսում՝ 167, Քաջարանում՝ 167, Սիսիանում՝ 380, Մեղրիում՝ 101։ Ուսուցչական կազմը՝ ընդհանուր 421 մարդ։ Օժանդակ անձնակազմը՝ 670 մարդ։

Այդ թվերը ցույց են տալիս, որ խոսքը միայն կրթական համակարգի վերակազմակերպման մասին չէ։ Խոսքը միաժամանակ աշխատատեղերի, համայնքների սոցիալական կառուցվածքի և սահմանամերձ բնակավայրերի կենսունակության մասին է։

 «Երբ գյուղը չունեցավ ճանապարհ և դպրոց, այդ գյուղը դատարկվելու է։ Մենք արտագաղթի և դեմոգրաֆիկ տեղաշարժի հսկայական ծավալ ունենք․ գյուղում հող կա, բայց երիտասարդը հող մշակել չի ուզում, գալիս է քաղաք, Yandex-ի վարորդ է դառնում, ապրում վարձով, այն դեպքում, երբ գյուղում տուն ունի», – նշել է կառավարման փորձագետ Արթուր Գևորգյանը։ Նրա խոսքով՝ մինչև 100 աշակերտ ունեցող դպրոցների, ինչպես նաև բժշկական հաստատությունների օպտիմալացումը կարող է խթանել գյուղական բնակավայրերից արտագաղթին: 

Դպրոցների օպտիմալացումը, կարծում ենք, կարող է ունենալ բացասական հետևանքներ՝ ընդգրկելով համայնքների սոցիալական և անվտանգային հարցերը։

Հ․Գ․

Ստորև՝ օպտիմալացման ենթարկվող դպրոցների ցանկն ըստ ՀՀ կառավարության 2023 թ․ սեպտեմբերի 11-ին №1790-Ա/2 որոշման։

Իզա Ասծատրյան