ՀԱՊԿ-ից դուրս գալուց հետո Երևանի հաջորդ քայլը մնում է անորոշ, գրել է The Jamestown Foundation-ը: Ըստ վերլուծության՝ Հայաստանը հարավկովկասյան միակ երկիրն է, որը Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ է։ Եթե ​​Հայաստանը ցանկանա ամբողջությամբ անջատվել Ռուսաստանից, ապա տնտեսական անկախության հարցում բազմաթիվ խոչընդոտներ կունենա։ Հայաստանի տնտեսության կարևոր ոլորտները, ինչպիսիք են էլեկտրաէներգիան, գազը, հեռահաղորդակցությունը և երկաթուղային տրանսպորտը, փոխանցվել են Ռուսաստանին 2003 թվականին՝ Մոսկվային Երևանի կուտակած 100 միլիոն դոլար պարտքի դիմաց:

Դրանից հետո Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը ՌԴ-ից ավելի է մեծացել, ինչը Մոսկվային տվել է քաղաքական ազդեցություն: Փաշինյանը դեռ պետք է հաղթահարի ներքաղաքական մարտահրավերները՝ ՀԱՊԿ-ից պաշտոնապես դուրս գալու հարցում: Սակայն հաջողության դեպքում՝ պարզ չէ, թե ո՞ր գործընկերների մոտ կգնա Երևանը՝ որպես Ռուսաստանի այլընտրանք: Ներկայիս տարբերակները տատանվում են Ֆրանսիայից և ԱՄՆ-ից մինչև Իրան և Հնդկաստան: Նման դեր խաղալուն ամենապատրաստը, կարծես, Ֆրանսիան է, որն աջակցություն ունի ԱՄՆ-ում։

Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև վերջին պաշտպանական և ռազմական համաձայնագրերը կարող են վկայել, որ Երևանը վերակողմնորոշում է երկրի արտաքին քաղաքականությունը դեպի Արևմուտք:

Իրանը կարող է հուսալի և կայուն այլընտրանք լինել Հայաստանի համար: Թեհրանն անցանկալի է համարում Ռուսաստանի հետ Հայաստանի հարաբերությունների թուլացումը և ՀԱՊԿ-ից հնարավոր հեռանալը, քանի որ նման գործողությունները կարող են թուլացնել Իրանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի չգրված դաշինքը և մեծացնել Արևմուտքի և ՆԱՏՕ-ի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ Այս փոփոխությունները կտրուկ կփոխեն ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում՝ ի վնաս Իրանի և Ռուսաստանի և ի շահ Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Արևմուտքի:

Այս պայմաններում՝ եթե Հայաստանը դուրս գա ՀԱՊԿ-ից, Իրանը կփորձի սերտ հարաբերություններ պահպանել իր միակ քրիստոնյա հարևանի հետ։ Հայաստանի հետ 40 կիլոմետրանոց սահմանի պահպանումը Իրանի համար ռազմավարական առաջնահերթություն է: Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում այս սահմանի անվտանգության պատասխանատուն ռուս սահմանապահներն էին։ Եթե ​​այդ ուժերը դուրս բերվեն Հայաստանից, Իրանը կնախընտրեր, որ դրանք չփոխարինվեն օտարերկրյա այլ ուժերով, և հայ սահմանապահները տեղակայվեին այդտեղ։

Հնդկաստանն ու Հայաստանը ևս վերջին տարիներին ընդլայնել են ռազմական և պաշտպանական համագործակցությունը։ Հնդկաստանը, սակայն, դժվար թե հարմար այլընտրանք լինի Ռուսաստանին, քանի որ Նյու Դելին սերտ հարաբերություններ է պահպանում Մոսկվայի հետ: Հնդկաստանը նաև մասնակցում է Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքին Իրանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի հետ, իսկ Նյու Դելին հույս ունի համեմատաբար ավելի հավասարակշռված մոտեցում ցուցաբերել Հարավային Կովկասի նկատմամբ: Ավելին՝ Հայաստանի, Իրանի և Հնդկաստանի միջև եռակողմ համագործակցությունը կենտրոնացնում է ջանքերը տարածաշրջանում Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Պակիստանի եռակողմ կապերի դեմ «կոշտ հավասարակշռման» փոխարեն «փափուկ հավասարակշռության» վրա:

Հայաստանի ռազմավարական հեռացումը Ռուսաստանից նշանակում է աշխարհաքաղաքական դիրքորոշման փոխակերպում: ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու Երևանի որոշումը կյանքի կոչվելու պարագայում, պարադիգմային փոփոխություն է ոչ միայն երկրի, այլև՝ ավելի լայն Հարավային Կովկասի համար։ Դա կարող է հիմնովին փոխել քաղաքական ուժերի դասավորվածությունը և ուժերի հավասարակշռությունը տարածաշրջանում՝ պոտենցիալ նվազեցնելով ռուսական ազդեցությունը, միաժամանակ ուժեղացնելով Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Արևմուտքի դերերը: