Կապանում Իրանի Իսլամական Հանրապետության հյուպատոսության գլխավոր հյուպատոս Մորթեզա Աբեդին Վարամին ավարտել է իր պաշտոնավարությունը։ Կապանից մեկնելուց առաջ «Սյունյաց երկիրը» մի քանի հարց ուղղեց նրան,  երբ սեպտեմբերի 15-ին հյուրընկալվել էր թերթի խմբագրությունում։

– Պարոն հյուպատոս, նախ՝ կուզենայինք իմանալ, թե ի՞նչ տպավորություններով եք հեռանում։

– Հեռանալ, բնավ չի նշանակում մոռանալ։ Մեր բարեկամությունը, որ չորս տարի առաջ է ստեղծվել, պիտի շարունակվի։

Նախ՝ իմ տպավորություններն այն հարաբերությունների մասին, որ ստեղծվել են հյուպատոսարանի և «Սյունյաց երկիր» թերթի խմբագրության միջև։

Տեսա, թե դուք ինչքան հայրենասեր եք, ինչքան եք սիրում ձեր երկիրը, նրա ապագայի համար պայքարում՝ անկախ այն բանից, թե ում հետ եք շփվում։ Դա ճշմարիտ կեցվածք է։ Շատ օրինակներ կան, երբ մարդիկ իրենց շահերից կամ իրավիճակից ելնելով, փոխում են սեփական դիրքորոշումը, բայց դուք նման կաղապարի մեջ չեք տեղավորվել երբեք։

Ինչ վերաբերում է մեր երկու ժողովրդին, մենք իրար կապող շատ բան ունենք։ Երեկ իրանական հեռուստատեսությամբ Արևելյան Ատրպատականի մասին վավերագրական ֆիլմ էր ցուցադրվում, որը հետաքրքեց ինձ։ Հուշարձաններ և բերդեր էին էկրանին, որոնք բոլորն էլ ուրարտական էին։ Նույնիսկ ցուցադրում էին սեպագրեր՝ Արգիշտի 1-ին թագավորի ժամանակաշրջանին առնչվող։ Դա վկայություն է այն բանի, որ երկու ժողովուրդները՝ հայ և իրանցի, նույն արմատից են սերում։ Հին դարերում այս տարածաշրջանում գոյություն է ունեցել երկու երկիր՝ Իրան և Հայաստան։

Ուրախ եմ, որ անցած չորս տարում, ինչ այստեղ եմ եղել, իմ դիվանագիտական աշխատանքին զուգահեռ կարողացա ընկերական, բարեկամական անմիջական կապեր ստեղծել։

Ես դիվանագիտական աշխատանքի բերումով շատ երկրներում եմ եղել, բայց երբևէ չեմ մտածել այդ երկրները կրկին այցելել։ Իսկ ահա Հայաստանի հետ կապը շարունակական կլինի։ Բնականաբար, այդ ժամանակ պաշտոնյա չեմ լինի, ազատ ժամանակ կունենամ և ինքս կտնօրինեմ այն։

– Շատ ամփոփ ներկայացրեք, խնդրեմ, չորս տարվա Ձեր հյուպատոսական գործունեությունը։

– Կապեր ենք ստեղծել, որոնք մինչև հիմա չեն եղել, բայց դեռ շատ-շատ անելիքներ ունենք տարբեր ոլորտներում՝ տնտեսություն, կրթություն, մշակույթ։ Պիտի խոստովանեմ նաև՝ Հայաստանի մասշտաբով շատ բան չենք հասցրել անել։ Ամենանշանակալի ձեռքբերումն այն է, որ ճիշտ պատկերացում կազմեցինք   Սյունիքի և ընդհանրապես Հայաստանի մասին։

Երբ Իրանում եմ լինում, պատմում եմ, թե Սյունիքի ժողովուրդն ինչքան հետաքրքրված է մեր երկրով, թե որքան են ցանկանում լինել Իրանում։

Միջոցառումներ շատ կազմակերպվեցին, ունեցանք լավ ու վատ օրեր, ինձ համար զարմանալին այն էր, թե Սյունիքի ժողովուրդը որքան զգայուն էր այն ամենի հանդեպ, ինչը պատուհասեց մեր ժողովրդին՝ նկատի ունեմ Ամերիկայի կողմից սանձազերծված պատերազմը։ Մանավանդ Իրանի հոգևոր առաջնորդի մահվան օրն  ամենամոտ բարեկամի պես ցավակցեցին մեզ։ Նաև զարմանալի էր ինձ համար այն, թե Սյունիքի ժողովուրդը որքան շատ բան գիտի մեր հոգևոր առաջնորդի մասին։

Մի խոսքով, երկու ժողովուրդների բարեկամության և համագործակցության հիմնաքարը դրել ենք, մյուսները թող գան ու շարունակեն, քարի վրա քար ավելացնեն։ Պաշտոնավարման անցած չորս տարում կարողացանք Սյունիքի և Իրանի որոշ քաղաքների միջև բարեկամության կամուրջներ գցել՝ այդ իրողությունը հաստատող հուշագրեր ստորագրելով։ Հուսամ՝ հետագա քայլերը կլինեն շատ ավելի հաստատուն։ Այնուամենայնիվ, երբ հետադարձ հայացք եմ նետում, տեսնում եմ՝ ինչ-որ նախատեսել էինք, հիմնականում իրականացրել ենք։

– Կուզենայինք Ձեր կարծիքն իմանալ Հայաստան-Իրան հարաբերությունների ներկա վիճակի մասին՝ հատկապես ԹՐԻՓՓ նախագծի շուրջ տարաձայնությունների համապատկերի վրա։

– Հայաստանի և Իրանի ժողովուրդներն ունեն դարավոր կապեր։ Ով էլ գա իշխանության, պիտի հարգի երկկողմ այդ հարաբերությունները․․․

Բազմիցս կրկնել եմ այն միտքը, որ երկրները, որոնք ցանկանում են իրենց հարցերը լուծել Իրանի հետ, Հայաստանին հանգիստ պիտի թողնեն։ Սա նաև ասել եմ այն ժամանակ, երբ ԹՐԻՓՓ-ի մասին խոսք չկար։

Միշտ ասել եմ նաև՝ որոշ երկրներ գալիս են մեր տարածաշրջան՝ ինչ-ինչ հաշիվներ մաքրելու ոչ միայն Հայաստանի, այլև տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ։

Իրենք իրենց ձեռքին ունեն մի կեղծ «ապրանք», որ փորձում են գեղեցկացնել։ Դա կարող է կոչվել ճանապարհ կամ միջանցք։

Մենք պետք է շատ զգույշ լինենք, չխաբվենք դրա արտաքին գեղեցկությամբ։

Եթե ճանապարհը տարածաշրջանի որևէ երկրի համար պրոբլեմ չի ստեղծելու՝ Իրանը դեմ չէ դրան: Բայց եթե դա կառուցվում է Հայաստան-Իրան սահմանին խնդիրներ առաջացնելու, հազարամյակների մեր հաղորդակցության ուղիներին խոչընդոտներ հարուցելու, Իրանի դեմ ինչ-ինչ քայլեր ձեռնարկելու կամ Հայաստանի տարածքն այլ նպատակների ծառայեցնելու համար, ապա դա համապատասխան հակադարձում կունենա:

– Մեկնումից առաջ ի՞նչ կմաղթեք Սյունիքի բնակիչներին։

– Դժվար է մի քանի նախադասությամբ իմ զգացումներն արտահայտել...

Ես շատ հետաքրքիր և հագեցած ժամանակ անցկացրեցի այստեղ՝ նոր բարեկամներ ձեռք բերեցի։ Սա իմ ամենամեծ ձեռքբերումն էր։ Հաճելի զգացողություններով, անմոռանալի հիշողություններով եմ հեռանում Սյունիքից։

Բոլորիդ ամուր առողջություն և ամենայն բարիք եմ ցանկանում։

Հարցազրույցը՝ Վահրամ Օրբելյանի