Մատերիալիստական ըմբռնման համաձայն` պատմության մեջ որոշիչ մոմենտը վերջին հաշվով անմիջական կյանքի արտադրությունն ու վերարտադրությունն է, բայց սա ինքն էլ, դարձյալ, երկու տեսակ է լինում: Մի կողմից գոյամիջոցների, այն է՝ սննդի, զգեստի, բնակարանի եւ դրանց պատրաստման համար անհրաժեշտ գործիքների արտադրությունը, մյուս կողմից՝ մարդու իրեն արտադրությունը՝ սերնդի շարունակումը:

Հասարակական կարգերը, որոնց մեջ ապրում են որոշ պատմական դարաշրջանի եւ որոշ երկրի մարդիկ, պայմանավորվում են արտադրության այդ երկու տեսակներով, մի կողմից աշխատանքի զարգացման աստիճանով, մյուս կողմից՝ ընտանիքի զարգացման աստիճանով:

Արտադրության զարգացումը երկար սպասել չտվեց, մինչեւ որ գտնվեց այն մեծ «ճշմարտությունը», թե մարդն էլ կարող է ապրանք լինել, թե մարդու ուժն էլ կարող է ապրանք լինել, թե մարդու ուժն էլ կարելի է փոխանակել եւ օգտագործել, եթե մարդուն ստրուկ դարձնես: Մարդիկ հազիվ էին սկսել փոխանակությունը, երբ նրանք իրենք էլ փոխանակման առարկա դարձան: Եվ ապրանքային արտադրանքով սկսվեց քաղաքակրթությունը, որի առաջմղիչ ուժը դարձավ բիրտ ընչաքաղցությունը, նրա առաջին օրվանից մինչեւ այսօր: Եվ քաղաքակրթության միակ վճռական նպատակը դարձավ հարստությունը, դարձյալ հարստությունը եւ երրորդ անգամ՝ հարստությունը, իհարկե ոչ թե հասարակության, այլ՝ գծուծ անհատի հարստությունը: Ֆ.Է.
Քաղաքակրթության հիմքը եղել է, կա ու կմնա մի դասակարգի շահագործումը մի այլ դասակարգի ձեռքով (կողմից), նրա ամբողջ զարգացումն անընդհատ հակասության մեջ է ընթանում, եւ ամեն մի բարիք մեկի համար՝ անհրաժեշտաբար չարիք է մյուսների համար:

Քաղաքակրթության մշտական ուղեկիցներն են՝ մենամուսնական ընտանիքը, մասնավոր սեփականությունը եւ նրա ժառանգումը, հարուստների գործերը վարող կոմիտեն՝ այն է՝ պետությունը, դասակարգերը, ազգերը, լեզուները, կրոնները, պատերազմները, կաշառքը եւ կոռուպցիան, պետական բյուջեի հափշտակությունը, հովանավորչությունը...

Քաղակրթության ողջ ընթացքում գործել է եւ գործում է՝ «ինչու նա, այլ ոչ ես» կարգախոսը:
Եվ աշխարհը (հասարակությունը) նորմալ վիճակի մեջ կընկնի ոչ թե այն ժամանակ, երբ իշխանության գլխին կանգնած Պողոսին կփոխարինի Պետրոսը, այլ երբ մարդկությունը դուրս կգա քաղաքակրթությունից՝ այն է՝ կհրաժարվի մենամուսնական ընտանիքից, սեփականության ժառանգումից, կրոններից, ազգերից, պետություններից... այն է վերադարձ դեպի զարգացած նախնադար` հասնելով վերընթաց ժամանակապտույտի բարձր աստիճանի:

Կ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Լ. ԴԱՎԹՅԱՆ
29.06.13թ.